Analyse van techniek en intenties bij skiën
De theoretische basis vormt het fundament voor de ontwikkeling en het begrip van de analyse van een richtingsverandering bij het skiën. Dit fundament is essentieel, omdat het een solide context en rechtvaardiging biedt voor de studie en zo een goed onderbouwde conceptualisering mogelijk maakt.
De besproken overwegingen richten zich op de techniek die recreatieve skiërs hanteren, hoewel deze ook toepasbaar is in wedstrijdverband. Ondanks de overeenkomstige technische elementen is het belangrijk het duidelijke verschil in intenties tussen een recreatieve skiër en een wedstrijdskiër te benadrukken.
Recreatieve skiërs streven ernaar hun evenwicht te bewaren, hun snelheid en traject te beheersen met minimale spierkracht binnen hun comfortzone. Dit stelt hen in staat urenlang van de piste te genieten door efficiënt te skiën. Zij kiezen zelf wanneer en waar ze van richting veranderen, bepalen hun eigen afdalingslijn en houden de snelheid onder controle met minimaal benodigde inspanning. Evenwicht en traject blijven daarbij altijd belangrijk.
Tijdens skilessen leren recreatieve skiërs gecontroleerd skiën, waarbij veiligheid, stabiliteit en remmen centraal staan. Recreatief skiën vindt plaats in een open omgeving, waarin zowel functionele techniek als esthetische skistijl belangrijk zijn, met aandacht voor het persoonlijke gevoel van plezier tijdens het skiën.
Wedstrijdskiërs streven er vooral naar zo snel mogelijk te zijn om de wedstrijd te winnen. Ze hebben ongeveer twee minuten om af te dalen en bij het passeren van vaste poorten weinig tijd om te beslissen wanneer ze hun bochten inzetten en weinig keuzemogelijkheden wat betreft locatie. Hun doel is maximale snelheid, waarvoor ze alles doen wat biomechanisch nodig is. Zij nemen risico’s, zoeken de grenzen van balans, snelheid en spierkracht op en passen zo een effectieve, maar niet efficiënte techniek toe.
Tijdens trainingen leren atleten sneller skiën, waarbij risico’s nemen, herstel en acceleratie centraal staan. Skiwedstrijden vinden plaats in een afgesloten omgeving, waar de deelnemers niet streven naar een esthetische, maar naar een functionele skistijl met als doel: de wedstrijd winnen.
Effectiviteit verwijst naar het bereiken van doelen, ongeacht de methode of het proces dat daarvoor gebruikt wordt, terwijl efficiëntie aangeeft hoe die doelen bereikt worden door de beschikbare middelen optimaal te benutten.
Bij het skiën zorgen biomechanische wetten voor een minimaal energieverbruik wanneer het lichaam zo beweegt dat spierkracht wordt bespaard. Dit noemen we efficiënt skiën.
De techniek vormt de basis voor de recreatieve skiër, terwijl de wedstrijdskiër zijn eigen persoonlijke techniek verder ontwikkelt. Hoewel coureurs in eerste instantie technisch worden getraind, bepalen ze, zodra ze een bepaald niveau bereiken, hun eigen techniek om hun doel te bereiken: winnen. Ze ontwikkelen hun individuele techniek die de beste resultaten oplevert.
Recreatieve skiërs streven naar efficiëntie, omdat zij het grootste deel van de dag skiën en efficiënt moeten omgaan met hun technische mogelijkheden en spierkracht. De recreatieve skiër is gevormd door een techniek die door technici is geanalyseerd en ontworpen op basis van fysieke en biomechanische principes, waarbij rekening is gehouden met de eigenschappen van de beschikbare ski’s.
De technische perfectie is zo ver gevorderd dat carven de ultieme technische expressie is, de essentie van het postmoderne skiën, en zowel recreatieve als wedstrijdskiërs maken er gebruik van.
In deze analyse wordt de techniek van de recreatieve skiër bestudeerd, gebaseerd op natuurkunde en biomechanica. Het betreft een universele skitechniek die door iedereen kan worden toegepast.
Skiën wordt beschouwd als een manier om over de sneeuw te bewegen door afwisselend gebruik te maken van de onderste ledematen en, indien nodig, de romp aan te passen om een dynamisch evenwicht te bewaren. Skiën gebeurt zowel in rechte als gebogen lijnen. Gebogen lijnen ontstaan door richtingsveranderingen die achter elkaar (gekoppeld) of afwisselend plaatsvinden. Een volledige richtingsverandering is het omkeren van de bewegingsrichting naar de tegenovergestelde kant van de vorige.
Bij een richtingsverandering glijden de ski’s over de binnenranden en beschrijven ze een doorlopende gebogen lijn. Op een gekozen moment verandert de skiër deze gebogen lijn naar de tegenovergestelde richting, door van kant te wisselen. Bij parallel skiën is een volledige richtingsverandering alleen mogelijk door beide kanten te verwisselen.
De analyse van bochtentechnieken start bij de relatie tussen het zwaartepunt (CoM), gelegen in het bekken, en het drukpunt (CoP), gelegen in de voeten. Deze referentiepunten zijn constant met elkaar verbonden bij het veranderen van richting.
Door de afstand tussen het zwaartepunt en drukpunt als parameter voor kantwisselingen te nemen, onderscheiden we drie gangbare manieren om van richting te veranderen met parallelle ski’s: door extensie, door flexie en door een neutrale richtingsverandering.
Bij het veranderen van richting tijdens het skiën maken we vergelijkbare bewegingen als bij lopen. Tijdens het lopen verschuift ons evenwicht van de ene voet naar de andere, dankzij onze tweevoetige morfologie die is ontworpen om een grote, hoge massa vanuit een kleine, wendbare basis te bewegen. Soms steunen we op beide voeten, soms op één voet, waarbij het gewicht naar die voet verplaatst wordt en het hele lichaam oscilleert. Daarna steunen we weer op beide voeten.
Richtingsveranderingen bij skiën bestaan, net als bij lopen, uit een stabiele, langere fase met steun op beide voeten (bipodale ondersteuning) en een onstabiele, oscillerende fase van korte duur met steun op één voet (monopodale ondersteuning).
Om van richting te veranderen tijdens het skiën moet het evenwicht, gevormd door de centripetale houding op beide voeten, worden verbroken. Vervolgens ga je over naar een eenvoetige stand op het buigpunt (IP), het punt in de bocht waar de richting volledig verandert.
De eenvoetige stand is het uitgangspunt voor de oscillatie van het lichaam, die een fundamentele rol speelt bij het wisselen van kant en het initiëren van de richtingsverandering. Deze oscillatiebeweging kan zowel benut als verloren gaan.
Tijdens het grootste deel van een bocht staan we op beide voeten, met voorkeur voor de buitenste/dalende voet. Op het moment van de richtingsverandering – het buigpunt – verschuift onze steun naar één voet, doordat het gewicht van de buitenste/dalende voet naar de binnenste/stijgende voet verplaatst wordt.
Afhankelijk van de relatie tussen het zwaartepunt (CoM) en het drukpunt (CoP) zijn er verschillende manieren om van richting te veranderen. De gebruikelijke bewegingswijze van eenbenige en tweebenige steun tijdens het lopen wordt gebruikt om een biomechanische analyse te presenteren van de verschillende fasen die betrokken zijn bij het veranderen van richting in gekoppelde parallelle bochten: de generatiefase, de monopodale fase, de oscillatiefase en de bipodale fase.